Çocuk Koruma Kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına ilişkin düzenleme TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Yeni düzenlemeyle çocuklara verilecek hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırılırken, 12-18 yaş grubundaki çocukların bazı ağır suçlarda daha yüksek cezalarla karşı karşıya kalmasının önü açıldı. Hakkari Baro Başkanı Avukat Ergün Canan ise düzenlemeyi değerlendirerek, “Çocukları cezaevine göndermek çözüm değil, tam tersine çocukları cezaevlerinden uzaklaştırmak gerekiyor” dedi.
Çocuk Koruma Kanunu’nda yeni dönem
TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile çocukların ceza sorumluluğu, hapis cezaları, infaz süreçleri ve çocuklara yönelik koruyucu tedbirlerde önemli değişiklikler yapıldı. Düzenlemeyle mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi de “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi.
Yeni düzenlemenin en dikkat çekici başlıklarından birini ise çocuklar bakımından uygulanacak hapis cezalarındaki değişiklikler oluşturdu.
12-15 yaş arasındaki çocuklar için ceza sınırları değişti
Düzenlemeye göre 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış çocukların işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneklerinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak. Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilecek. Ancak çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğunun kabul edilmesi halinde farklı bir ceza rejimi uygulanacak.
Bu kapsamda ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Diğer cezalar bakımından ise yarı oranında indirim uygulanacak ve her bir fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı geçemeyecek.
15-18 yaş grubunda ceza 27 yıla kadar çıkabilecek
Düzenlemenin en çok tartışılan maddelerinden biri 15-18 yaş grubundaki çocukları ilgilendiriyor.
Buna göre 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde 19 yıldan 27 yıla kadar, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
Diğer suçlarda çocuklara yönelik üçte bir oranındaki indirim korunurken, her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı aşamayacak.
Hakime daha geniş takdir yetkisi
Yeni düzenlemeyle özellikle kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında 12-18 yaş grubundaki çocuklar açısından hakime daha geniş bir takdir yetkisi de tanınıyor. Buna göre suçun işleniş biçimi, güdülen amaç ve saik, kusurun ağırlığı ve çocuğun daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum edilmiş olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınabilecek.
15-18 yaş grubundaki çocuklar bakımından yaş indiriminin uygulanmamasına, 12-15 yaş grubundaki çocuklar bakımından ise daha üst yaş grubuna ilişkin ceza rejiminin uygulanmasına karar verilebilmesinin önü açılıyor.
“Çocukları cezaevine göndermek çözüm değil”
Düzenlemeyi değerlendiren Hakkari Baro Başkanı Avukat Ergün Canan, çocuklara yönelik cezaların artırılmasının tek başına çözüm olmayacağını söyledi. Canan, özellikle Hakkari açısından çocukların suça sürüklenmesinde ekonomik ve sosyal koşulların dikkate alınması gerektiğini belirterek, kentte yoksulluk, işsizlik, aile baskısı ve geleceğe yönelik umutsuzluğun çocuklar üzerinde ciddi etkileri bulunduğunu ifade etti.
Canan, “Çocukların cezaevine girmesi bir çözüm değil, tam tersi çocukları cezaevlerinden uzaklaştırmak gerekiyor” diyerek, yeni düzenlemenin caydırıcılık sağlayabilecek yönleri bulunmasına rağmen temel amacın çocukları cezalandırmak değil, topluma kazandırmak olması gerektiğini vurguladı.
Hakkari’de çocuk suçluluğunun nedeni sadece ceza değil
Hakkari Baro Başkanı Canan’a göre çocukların suça sürüklenmesinin arkasında yalnızca bireysel tercihler bulunmuyor. Çocukların içinde bulunduğu sosyal çevre, aile yapısı, ekonomik koşullar ve gelecek beklentisi de sürecin önemli parçalarını oluşturuyor.
Özellikle işsizlik ve yoksullukla birlikte aile baskısı ve gelecek kaygısının çocukları olumsuz etkileyebildiğini belirten Canan, bu nedenle çocuk suçluluğuyla mücadelede yalnızca ceza mekanizmasının güçlendirilmesinin yeterli olmayacağına dikkat çekti.
“Suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk”
Kanunla yapılan değişikliklerden biri de çocuklara ilişkin kullanılan terminolojide gerçekleştirildi. Daha önce mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi yerine “adli süreçteki çocuk”kavramı getirildi.
Canan, bu değişikliği önemli bulduğunu belirterek, “Suça sürüklenen çocuk” ifadesinin çocuk hakkında toplumda daha baştan suç işlemiş ve suça bulaşmış olduğu yönünde bir algı oluşturabildiğine dikkat çekti. Yeni kavramın ise çocuğu yalnızca işlediği iddia edilen fiille tanımlamak yerine, içinde bulunduğu adli sürece vurgu yaptığını ifade etti.
Ebeveynlere de sorumluluk getiriliyor
Düzenlemeyle çocukların suçla ilişkisi bakımından ailelerin sorumluluğuna yönelik hükümler de getiriliyor. Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlali halinde uygulanacak cezalar artırılırken, çocukların suç ortamlarına sürüklenmesinin önlenmesinde ebeveynlerin sorumluluğu da daha fazla gündeme geliyor. Canan da yeni düzenlemenin bu yönüne dikkat çekerek, çocukların korunmasında yalnızca çocuğa yönelik yaptırımların değil, aile ve sosyal çevrenin de değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Ceza mı, rehabilitasyon mu?
Yeni düzenlemeyle çocuklar açısından daha ağır hapis cezalarının uygulanmasının önü açılırken, çocukların cezaevlerinde geçirdiği sürecin nasıl yönetileceği de önem kazanıyor.
Kanun teklifinin amaçları arasında çocuk hükümlülerin cezalarının çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlatılması, iyi halli olduklarının tespit edilmesi halinde eğitimevlerine ayrılabilmeleri ve infaz sürecinde çocuğun bireysel özellikleri, aile yapısı, eğitim durumu ve psikososyal koşullarının dikkate alınması da bulunuyor. Hakkari Barosu ise bu noktada çocukların yalnızca cezalandırılmasının değil, yeniden topluma kazandırılmasının esas alınması gerektiği görüşünde.
“Amaç çocukları topluma kazandırmak olmalı”
Hakkari Baro Başkanı Ergün Canan, yeni düzenlemeye ilişkin değerlendirmesinde cezaların ağırlaştırılmasının yanında çocukların neden suça sürüklendiğinin de araştırılması gerektiğini belirtti.
Canan, çocukların cezaevine gönderilmesini temel çözüm olarak görmediklerini vurgulayarak, “Cezaları ağırlaştırmaktan ziyade bu çocuklarımızı topluma kazandırmak gerekiyor” mesajını verdi.
Yeni düzenleme böylece bir yandan çocukların özellikle ağır suçlarda karşılaşabileceği cezaların kapsamını genişletirken, diğer yandan çocukların korunması, rehabilitasyonu ve topluma yeniden kazandırılması tartışmasını da yeniden gündeme taşıdı.