İHD Hakkari Şubesi, raporunda genel hak ihlallerinin görünümü, kadınlara yönelik hak ihlalleri, çocuk hakları ihlali, sınır bölgelerinde yaşam ve hak ihlalleri, yaşam hakkı ihlalleri ve siyasi mahpuslara yönelik hak ihlallerini ele aldı.
Açıklamaya İHD Hakkari Şubesi Eş Başkanları Sibel Çapraz ve Onur Akbaş, Yüksekova Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı İrfan Sarı ile İHD yönetimi katıldı. Basın metnini şube sekreteri Pınar Şen okudu.
2025 Yılında Hakkâri’de Hak İhlallerinin Genel Görünümü
Rapora göre, Hakkâri’deki hak ihlalleri güvenlik politikaları, ekonomik kırılganlık ve toplumsal cinsiyet temelli yapılar nedeniyle çok boyutlu bir görünüm arz ediyor. Kadın ve çocuklar başta olmak üzere kırılgan gruplar, şiddet, ekonomik mağduriyet ve eğitim hakkına erişimde ciddi zorluklarla karşı karşıya kaldı. Sınır köylerinde yaşayan yurttaşlar, güvenlik kontrolleri ve geçim kaynaklarına erişim sınırlamaları nedeniyle gündelik yaşamlarında ciddi hak ihlalleri yaşadı.
Kadınlara Yönelik Hak İhlalleri
2025 yılında Hakkâri’de kadınlara yönelik şiddet ve cinsel istismar vakaları sürdü. Aile içi şiddet, tehdit, darp ve cinsel istismar olayları, yerel dinamikler ve toplumsal baskılar nedeniyle sıklıkla görünmez kılındı. Kadınlar ekonomik bağımlılık ve toplumsal baskı nedeniyle resmi başvuru mekanizmalarına erişimde güçlük çekti. Yerel basına yansıyan şüpheli kadın ölümleri ve intihar vakaları, aile içi şiddetin ve sosyal güvencesizliğin doğrudan etkilerini gösteriyor.
Çocuk Hakları İhlalleri
Rapor, çocuk hakları ihlallerinin yoksulluk, eğitimde eşitsizlik ve güvenlik sorunlarıyla bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle çocuk işçiliği ve eğitimden kopma önemli sorunlar arasında yer aldı. Taşımalı eğitim sistemindeki aksaklıklar ve köylerde sınıf birleştirmeleri, çocukların eğitim hakkına erişimini sınırladı. Ayrıca 13 yaşında bir çocuğun polis tarafından gözaltında yaralanması, devletin çocukları kötü muameleden koruma yükümlülüğünün ihlali olarak değerlendirildi.
Sınır Bölgelerinde Yaşam ve Hak İhlalleri
Hakkâri, coğrafi konumu nedeniyle yoğun güvenlik politikalarına maruz kaldı. Sınır köylerinde X-ray cihazları, kimlik kontrolleri ve hareket kısıtlamaları günlük yaşamı etkiledi. Esendere Sınır Kapısı’nda yaşanan gözaltılar ve köylere giriş-çıkışlarda uygulanan yoğun kontroller, temel hak ve özgürlüklere erişimde sorunlar yarattı. Sınır ticaretinin sınırlanması, kırsal kesimdeki ailelerin gelirlerini düşürdü, ekonomik bağımlılığı artırdı ve genç nüfusun işsiz kalmasına yol açtı.
Yaşam Hakkı İhlalleri
2025 yılında yaşam hakkı ihlalleri; sınır hattında meydana gelen çatışmalar, güvenlik operasyonları, mayın ve patlayıcı maddeler ile şüpheli ölümler bağlamında öne çıktı. Özellikle kırsal bölgelerdeki çocuklar, çobanlar ve tarım çalışanları risk altında. Şüpheli ölümler çoğunlukla kadın ve gençler arasında yoğunlaşırken, etkin soruşturma eksikliği cezasızlık algısını güçlendirdi.
Siyasi Mahpuslara Yönelik Hak İhlalleri
Cezaevlerinde tutulan siyasi mahpuslara yönelik ihlaller devam etti. Tecrit uygulamaları, sağlık hizmetlerine erişimde gecikmeler, disiplin cezaları, iletişim kısıtlamaları, fiziki ve psikolojik şiddet, taciz ve tecavüz iddiaları raporda öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. Ağır hasta mahpusların tedaviye erişememesi, yaşam hakkı ve insan onuruna uygun muamele ilkesi açısından ciddi riskler oluşturdu.
Sonuç ve Öneriler
Rapor, Hakkâri’deki hak ihlallerinin münferit olaylar olmadığını, güvenlik, ekonomi, toplumsal cinsiyet ve sınır yaşamı gibi çok boyutlu dinamiklerin bir araya gelmesiyle yapısal bir sorun oluşturduğunu ortaya koyuyor. İHD Hakkâri Şubesi, rapor aracılığıyla hak ihlallerinin görünürlüğünü artırmayı, toplumsal farkındalık yaratmayı ve hak temelli çözümler geliştirilmesini amaçlıyor.
