Hakkâri’nin sosyal, ekonomik, ekolojik, ulaşım, kırsal yaşam ve güvenlik alanındaki sorunları Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşındı. Hakkâri Milletvekili Öznur Bartin; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi’nin yanıtlaması istemiyle soru önergeleri verdi.
Bartin’ın önergelerinde işsizlik, genç istihdamı, sosyal yardımlar, gençlere yönelik psikososyal destekler, kadınların ekonomik durumu, maden ruhsatları, çevresel etkiler, Hakkâri-Van karayolundaki kazalar, çığ riski, mera ve yaylalara erişim, katı atık yönetimi, güvenlik gerekçeli kısıtlamalar, askeri alanlar ve yerel yönetimlere ilişkin uygulamalar yer aldı.
Hakkâri’de işsizlik ve istihdam Meclis gündeminde
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın yanıtlaması istemiyle verilen önergede Hakkâri’nin istihdam ve işsizlik sorunu ele alındı.
Bartin, TÜİK’in 2025 verilerine göre Hakkâri’de işsizlik oranının yüzde 13,8, istihdam oranının yüzde 32,9 ve işgücüne katılma oranının yüzde 38,1 olduğunu belirterek, kentin yapısal işsizlik bakımından öncelikli bir il olarak değerlendirilip değerlendirilmediğini sordu.
Hakkâri’de son beş yılda İŞKUR aracılığıyla düzenlenen işbaşı eğitim, mesleki eğitim, istihdam ve diğer programlara kaç kişinin katıldığı, bu programların ardından kaç kişinin kalıcı istihdama geçtiği de Bakan Işıkhan’a yöneltilen sorular arasında yer aldı.
Bartin ayrıca genç işsizliğinin azaltılması amacıyla Hakkâri’ye özel bir istihdam stratejisi veya eylem planı bulunup bulunmadığını sordu. Tarım, hayvancılık, arıcılık, küçük üretim ve kooperatifleşmenin istihdam kapasitesini artırmaya yönelik bakanlıklar arası ortak bir program yürütülüp yürütülmediğinin açıklanmasını istedi.
Kadınların istihdama katılımını artırmaya yönelik programların bütçesi, yararlanıcı sayısı ve kalıcı istihdama dönüşüm oranı ile ekonomik nedenlerle Hakkâri’den başka illere gerçekleşen çalışma amaçlı göçe ilişkin güncel veri setinin bulunup bulunmadığı da soruldu.
Gençlerin sorunları ve intihar vakaları soruldu
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’a yöneltilen önergede Hakkâri’de yoksulluk, işsizlik, gençlerin gelecek kaygısı, kadınların ekonomik dışlanması ve sosyal hizmetlere erişim sorunları gündeme getirildi.
Bartin, son beş yılda sosyal yardım programlarından yararlanan kişi ve hane sayılarını yıllara göre sorarken, bu yardımların toplam mali büyüklüğünün açıklanmasını istedi.
Hakkâri’de gençlere yönelik psikososyal destek hizmeti sunan merkezlerin ve uzmanların sayısı ile bu hizmetlerden yararlanan kişi sayılarının da paylaşılması talep edildi.
Bartin ayrıca Hakkâri’de son beş yılda meydana gelen intihar vakalarının yıllara göre sayısını ve Bakanlığın bu vakaların ekonomik, sosyal, ailevi ve toplumsal boyutlarını birlikte değerlendiren bir inceleme yapıp yapmadığını sordu.
Hakkâri’de 90 aktif maden ruhsatı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’a yöneltilen soruların merkezinde Hakkâri’deki maden ruhsatları ve bunların çevresel etkileri yer aldı.
Önergede, Bakanlığın daha önce verdiği yanıta göre 2020-2025 yılları arasında Hakkâri’de 129 maden ruhsatı verildiği ve bunlardan 90’ının aktif olduğu belirtildi.
Bartin, aktif 90 ruhsatın her biri bakımından ruhsat türü, alan büyüklüğü, bulunduğu ilçe ve mevcut faaliyet durumunun açıklanmasını istedi.
Aktif maden ruhsatlarının kaçının Cilo ve Sat Dağları, milli parklar, mera alanları, orman alanları, su havzaları veya bu alanların ekolojik etki alanları içerisinde ya da yakınında bulunduğu da Bakan Bayraktar’a soruldu.
2024 yılında üretim yapılan 12 ruhsat sahasının her biri bakımından çıkarılan madenin türü, üretim miktarı ve işletme izninin tarihinin açıklanmasını isteyen Bartin, bazı ruhsat ve işletme bilgilerinin “ticari sır” gerekçesiyle açıklanmasına da dikkat çekti.
Hakkâri-Van yolu için kritik sorular
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’na yöneltilen sorularda Hakkâri-Van karayolunun güvenliği öne çıktı.
Bartin, son 10 yılda Hakkâri-Van karayolunda meydana gelen ölümlü ve yaralanmalı trafik kazalarının yıllara ve güzergâhlara göre dağılımını sordu.
Sürücü kusuru tespit edilen kazaların kaçında yol geometrisi, görüş mesafesi, zemin koşulları, işaretleme, bariyer, çığ, heyelan, buzlanma veya başka bir altyapı faktörünün ayrıca incelendiğinin açıklanmasını istedi.
Hakkâri-Van güzergâhında çığ riski taşıyan noktaların sayısı ile bu noktaların kaçında kalıcı çığ önleme veya erken uyarı sistemi bulunduğu da soruldu.
Son beş yılda Hakkâri’nin karayolu altyapısına tahsis edilen ve fiilen harcanan kamu kaynağının miktarı ile proje bazında gerçekleşme oranlarının açıklanması talep edildi.
Bartin ayrıca 2026 yılında Hakkâri’nin ulaşım ve haberleşme altyapısına son 24 yılda 73 milyar liranın üzerinde yatırım yapıldığı yönündeki Bakanlık açıklamasına işaret ederek, bu yatırımların yol güvenliği ve risklerin azaltılması bakımından somut sonuçlarının ortaya konulmasını istedi.
Beşbulak’taki mera ve yayla sorunu Meclis’te
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya yöneltilen sorularda Hakkâri’nin mera, yaylak ve kışlak alanları gündeme getirildi.
Özellikle Yüksekova’ya bağlı Beşbulak köyünde yayla ve mera alanlarının kullanımına ilişkin sorunlara dikkat çeken Bartin, mera ve yaylalara erişimde yaşanan fiili engellerin hayvancılıkla geçinen yurttaşların üretim ve geçim kaynaklarını doğrudan etkilediğini belirtti.
Bartin, Beşbulak köyünde mera ve yayla kullanımına ilişkin sorunların Bakanlık tarafından resmi olarak tespit edilip edilmediğini ve bu konuda Bakanlığa ulaşan başvuru sayısını sordu.
Beşbulak ve Hakkâri’nin diğer köylerinde mera ve yaylalara erişimin güvenlik kısıtlamaları veya diğer idari uygulamalar nedeniyle engellendiği alanların toplam yüzölçümünün ne kadar olduğu da Bakan Yumaklı’ya yöneltilen sorular arasında yer aldı.
Bakanlık tarafından son beş yılda Beşbulak ve çevresinde kaç saha incelemesi yapıldığı, kaç üreticiyle görüşüldüğü ve incelemelerin sonuçlarının ne olduğu da soruldu.
Dağlıca’daki kısıtlamalar ve yerel yönetimler soruldu
Bartin’ın İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi’ye yönelttiği sorularda ise Hakkâri’nin Dağlıca köyü ve bağlı mezralarında uygulandığı belirtilen güvenlik kısıtlamaları gündeme getirildi.
Bartin, Dağlıca ve bağlı mezralarda halen uygulanmakta olan giriş-çıkış, ulaşım, konaklama, yerleşim veya arazi kullanımına ilişkin kısıtlamaların neler olduğunu; her bir uygulamanın hukuki dayanağı, başlangıç tarihi, kapsamı ve süresinin açıklanmasını istedi.
Bu kısıtlamalardan etkilenen yurttaşların İçişleri Bakanlığı, Hakkâri Valiliği veya ilçe kaymakamlıklarına yaptığı başvuruların sayısını soran Bartin, başvuruların kaçının kabul edildiği, reddedildiği veya halen sonuçlandırılmadığının açıklanmasını talep etti.
Güvenlik gerekçesiyle uygulanan kısıtlamaların tarım, hayvancılık, yayla kullanımı, eğitim, sağlık ve geçim faaliyetlerine etkisine ilişkin herhangi bir etki analizi veya saha raporu hazırlanıp hazırlanmadığı da Bakan Çiftçi’ye yöneltilen sorular arasında yer aldı.
Bartin ayrıca seçilmiş yerel yönetim organlarının yurttaşların ihtiyaçlarına yönelik kamu hizmetlerini kesintisiz ve etkin biçimde sunabilmesi amacıyla kayyım uygulamasının sonlandırılması ve seçilmiş belediye eş başkanlarının görevlerine dönmelerine yönelik Bakanlık tarafından yürütülen herhangi bir çalışma veya düzenleme bulunup bulunmadığını sordu.
Xoşnav’daki orman iddiaları Meclis gündeminde
Bartin’ın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a yönelttiği sorulara ek olarak, Derecik ilçesine bağlı Xoşnav köyü ve çevresindeki orman ve doğal alanlara ilişkin iddialar da gündeme taşındı.
Bartin, askeri alan, üs bölgesi veya güvenlik yolu oluşturulması sırasında orman alanlarından ağaç kesildiği ve kesilen ağaçların askeri bölgelere taşındığı yönündeki iddialar hakkında Bakanlık tarafından herhangi bir inceleme yapılıp yapılmadığını sordu.
Hakkâri genelinde son beş yılda askeri tesis, üs bölgesi, güvenlik yolu veya başka savunma amaçlı kullanım için kaç hektar orman ve doğal alan kullanıldığı da Bakanlıktan istenen bilgiler arasında yer aldı.
Bu alanların kullanıma açılması sırasında ilgili kamu kurumlarından alınan izinlerin tarih ve kapsamının açıklanmasını isteyen Bartin, askeri amaçlı kullanım nedeniyle orman veya doğal alanlarda meydana gelen tahribatın giderilmesi için rehabilitasyon, yeniden ağaçlandırma veya ekolojik telafi çalışmaları yürütülüp yürütülmediğini de sordu.
Askeri alanlar nedeniyle kısıtlanan bölgeler soruldu
Bartin, Hakkâri’de askeri alanlar nedeniyle tarım, hayvancılık, mera ve yerleşim alanlarına erişimi kısıtlanan yurttaşların Bakanlığa ilettiği başvuru ve şikâyetlerin sayısının açıklanmasını istedi.
Ayrıca güvenlik ihtiyacı ile yurttaşların yaşam alanlarına erişimi arasındaki dengenin gözetilmesi amacıyla Bakanlık ile yerel idareler arasında düzenli bir koordinasyon mekanizması bulunup bulunmadığını sordu.
Bu kapsamda Xoşnav köyü ve çevresindeki orman alanları, askeri tesisler, güvenlik yolları ve doğal alanlara ilişkin iddiaların yanı sıra yurttaşların tarım, hayvancılık ve yerleşim alanlarına erişiminin de Meclis denetimine taşınması talep edildi.
Akçalı’daki katı atık tesisi için çözüm istendi
Bartin’ın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a yönelttiği sorularda Hakkâri’nin katı atık yönetimi sorunu da yer aldı.
Akçalı’daki entegre katı atık tesisinin heyelan nedeniyle zarar görmesinin ardından kaç teknik inceleme ve saha denetimi gerçekleştirildiğini soran Bartin, incelemelerin sonuçlarının açıklanmasını istedi.
Tesisin kullanılamaması nedeniyle Hakkâri merkezde biriken veya uygun biçimde bertaraf edilemeyen atıkların çevre ve halk sağlığı açısından oluşturduğu risklere ilişkin değerlendirme yapılıp yapılmadığının da açıklanması talep edildi.
Bartin, yeni katı atık yönetimi çözümünün hangi model üzerinden gerçekleştirileceğini, projenin tamamlanması için öngörülen tarihi ve ayrılan bütçenin ne kadar olduğunu da Bakan Kurum’a sordu.
Ekolojik tahribat ve çevresel denetim gündemde
Bartin ayrıca Hakkâri’de maden, yol, enerji, askeri tesis ve diğer büyük ölçekli faaliyetlerin su, toprak, orman ve biyoçeşitlilik üzerindeki kümülatif etkilerini izleyen bütüncül bir çevresel izleme programı bulunup bulunmadığını sordu.
Hakkâri’de ekolojik tahribat iddiaları konusunda yurttaşlar, meslek örgütleri ve yerel kurumlar tarafından Bakanlığa yapılan başvuru ve şikâyetlerin sayısının kaç olduğu, bunlardan kaçı için inceleme başlatıldığı da önergedeki sorular arasında yer aldı.
Bartin, çevresel karar alma süreçlerine halkın, belediyelerin, meslek örgütlerinin, kadın ve gençlik örgütlerinin katılımını sağlayan mekanizmaların neler olduğunu da Bakan Kurum’dan istedi.
Öznur Bartin’ın farklı tarihlerde verdiği soru önergeleriyle Hakkâri’nin işsizlik, genç istihdamı, sosyal hizmetler, kadınların ekonomik durumu, maden faaliyetleri, ulaşım güvenliği, mera ve yayla erişimi, katı atık yönetimi, güvenlik uygulamaları, askeri alanlar, ormanlar ve yerel yönetimlere ilişkin sorunları TBMM gündemine taşındı. Önergelerde kamu kaynaklarının kullanımından denetimlere, güvenlik kısıtlamalarından çevresel etkilere, orman alanlarından ulaşım güvenliğine kadar çok sayıda başlıkta ilgili bakanlıklardan somut bilgi, veri ve çözüm takvimi talep edildi.
