Mülk, araç, ticaret, altyapı ve kamuhizmetlerindeki kayıplar baz alınarak oluşturulanmodele göre afetin kente toplam faturası en az8,1 milyon doları bulacak.
başkent Erbil'de dün gece aniden bastıranşiddetli sağanak, kenti son yılların en ağıryıkımlarından biriyle karşı karşıya bıraktı. İkikişinin hayatını kaybettiği, yüzlerce evin ve aracınsular altında kaldığı felaketin ardından kentinuğradığı mali tahribat, ekonomik modellerlehesaplandı.
Beklenenin 2,7 katı yağdı: 80 milimetre yağışkenti vurdu
Yetkili kurumların başlangıçta yaklaşık 30milimetre olarak tahmin ettiği yağış miktarı,beklentileri 2,7 kat aşarak iki saat gibi kısa birsüre içinde metrekareye yaklaşık 80 milimetreyeulaştı.
Qeryatax köyünde 40 ev sular altında,çarşılarda esnafın malı telef oldu
Felaketin yol açtığı hasar şehir merkezinin deötesine taştı. Edinilen bilgilere göre sadeceQeryatax köyünde 40'tan fazla evi su bastı; kentgenelinde ise yüzlerce ev ve çalışma alanıkullanılamaz hale geldi.
Ticaretin kalbi sayılan Erbil merkezindeki Teyrawave Şêxella pazarları ise selden en ağır darbeyialan noktaların başında geldi.
Pazarlardaki tonlarca sebze, meyve vedepolanmış ticari emtia tamamen ziyan oldu. Bazıdükkan sahipleri, tek bir işletmede yaşanankaybın on binlerce doları bulduğunu belirtti.
Modelin detayları: En az 8,1 milyon, en fazla19,2 milyon dolar
Hasar gören mülk sayıları ve ortalama onarımmaliyetleri baz alınarak hazırlanan ekonomikmodelde üç farklı senaryo yer aldı:
Temel Senaryo (8,1 milyon dolar)
Konut sektörü: Selden etkilenen 350 ev içinhane başı ortalama 5.500 dolar hasarla toplam1,9 milyon dolar
Araç ve ulaşım: Sulara kapılan ve hasar gören400 araç için araç başı ortalama 6.000 dolarzararla toplam 2,4 milyon dolar
Ticari mülk ve mallar: Hasar gören 100 ticariişletme için işletme başı ortalama 15.000 dolarzararla toplam 1,5 milyon dolar, (Bu üç kalemindoğrudan maliyeti yaklaşık 5,8 milyon dolaraulaşıyor)
Kamu altyapısı: Çöken yollar, caddeler ve tahliyekanallarının onarımı için 1,5 milyon dolar
Müdahale ve iş kaybı: Arama-kurtarmaoperasyonları, şehir temizliği ve piyasadaki ticariaksamalar için 750 bin dolar
Model, en iyimser senaryoda zararın 2,9 milyondolar, hasarın boyutuna bağlı olarak en yükseksenaryoda ise 19,2 milyon dolara kadartırmanabileceğini öngörüyor.
Büyük Zap Suyu'nda rekor bulanıklık: 4arıtma tesisi durduruldu
Sel felaketi kamu hizmetlerini de felç etti. BüyükZap Suyu'ndaki bulanıklık seviyesinin arıtmatesislerinin çalışma kapasitesini katbekat aşarak12.400 NTU birimine yükselmesi üzerine, Erbil Suİdaresi 4 büyük su arıtma tesisini geçici olarakkapatmak zorunda kaldı.
İlk etapta depolar üzerinden su sağlansa da budurum, olağanüstü sağanakların sel havzasıdışındaki kentsel temel hizmetleri dahi nasıldurma noktasına getirdiğini kanıtladı.
Can kayıpları ve dolaylı zararlar bu rakamadahil değil
Rapor, hesaplanan 8,1 milyon dolarlık maliyetinhayatını kaybeden 2 vatandaşın değerini, tarımarazilerindeki ürün kayıplarını, uzun vadeli sağlıkproblemlerini ve dolaylı piyasa zararlarınıkapsamadığının altını çizdi.
Öte yandan bu verilerin henüz resmi hükümetbilançosu olmadığı, Erbil Valiliği'nin hasar tespitçalışmalarını sürdürdüğü ancak şu ana kadarresmi bir tazminat ya da yardım kararıaçıklanmadığı bildirildi.
Erbil'in yanıt aradığı büyük soru: Ne kadaraltyapı yatırımı gerekiyor?
Ekonomik analiz, selin dursa bile ekonomiketkilerinin uzun süre devam edeceğine dikkatçekiyor: Aileler birikimlerini evlerini onarmayaharcamak zorunda kalırken, esnaf borç yüküylebaş başa kalacak, yerel hükümet ise kaynaklarınıaltyapıyı toparlamaya aktaracak.
Uzmanlar, Erbil'in acilen yanıtlaması gerekentemel bir ekonomik soru olduğunu vurguluyor:Kanalizasyon sisteminin, yağmur suyu tahliyeağlarının ve şehir yollarının bu tür şiddetli iklimolaylarına dayanabilmesi için ne büyüklükte biraltyapı yatırımı şart? Çünkü felaketlerin önünegeçmek için yapılacak önleyici altyapı yatırımları,her felaketin ardından ödenen ağır tazminat veenkaz faturasından çok daha ekonomik birçözüm sunuyor.
